De spotlight maakt je zichtbaar. Niet vogelvrij.

“Had je maar niet mee moeten doen.”

“Als je op tv komt, weet je dat mensen een mening over je hebben.”

“Daar kies je toch zelf voor?”

Het zijn reacties die je regelmatig voorbij ziet komen bij programma’s als B&B Vol Liefde. Het programma is populair en dus wordt er volop meegeleefd.

En meegeoordeeld.

Over hoe iemand praat. Hoe iemand kijkt. Hoe iemand eet. Hoe iemand flirt. Hoe iemand loopt. Hoe iemand zijn B&B runt. Hoe iemand reageert op een afwijzing.

Soms grappig. Soms scherp.

En soms keihard.

Want blijkbaar gebeurt er iets bijzonders zodra iemand met zijn hoofd op televisie verschijnt.

Dan lijkt die persoon ineens een soort publiek bezit te worden.

Natuurlijk mag je iets van iemand vinden

Laat ik daar duidelijk over zijn: ik pleit er niet voor dat we vanaf morgen allemaal zonder oordeel door het leven gaan.

Succes daarmee.

Ons brein oordeelt de hele dag.

Je kijkt vijf minuten naar iemand op televisie en denkt:

Pffff, wat een irritante man.

Of:

Nou, met haar zou ik nog geen weekend in een B&B willen zitten.

Of gewoon:

REN, Ingrid! REN! 😉

Dat mag.

Een oordeel hebben maakt je geen slecht mens.

De veel interessantere vraag is:

Wat doe je met dat oordeel?

Want dat jij iets denkt, betekent nog niet dat je het onder iemands Instagramfoto hoeft te zetten.

Van de bank naar de commentsectie

Social media hebben iets bijzonders gedaan met onze mening.

Vroeger keek je televisie met je partner op de bank.

“Jemig, wat doet die nou weer?”

Je nam een slok koffie.

En vijf minuten later was je het alweer vergeten.

Nu pakken we onze telefoon.

We zoeken de deelnemer op.

We gaan naar zijn of haar persoonlijke account.

En daar vertellen we diegene precies wat we van hem of haar vinden.

Niet alleen van het gedrag dat we op televisie zagen.

Nee, soms meteen van de hele persoon.

“Wat ben jij een naar mens.”

“Geen wonder dat je nog alleen bent.”

“Wat een verschrikkelijke vrouw.”

En als iemand daar vervolgens last van heeft, komt er nóg een oordeel achteraan:

“Had je maar niet mee moeten doen.”

Huh?

Sinds wanneer betekent meedoen aan een televisieprogramma dat duizenden onbekenden vrij spel krijgen om jou persoonlijk af te kraken?

Je ziet een stukje, niet de hele mens

Dat vind ik misschien nog wel het interessantste aan programma’s als B&B Vol Liefde.

Wij denken na een paar afleveringen dat we iemand kennen.

Maar we zien een selectie.

Een aantal momenten.

Gesprekken die zijn opgenomen, gekozen en gemonteerd tot een televisieprogramma.

En op basis daarvan vullen wij de rest zelf in.

We zien gedrag en maken daar razendsnel een persoon van.

Iemand doet iets wat wij dominant vinden en wordt:

“Zij IS dominant.”

Iemand zegt iets onhandigs en wordt:

“Hij IS een enorme narcist.”

Iemand komt afstandelijk over en wordt:

“Zij IS koud.”

Daar gaat het vaak mis.

Want gedrag is niet hetzelfde als identiteit.

En bovendien:

Gedrag komt altijd ergens vandaan.

Misschien is iemand onzeker.

Misschien doodsbang om afgewezen te worden.

Misschien reageert iemand vanuit eerdere ervaringen.

Misschien is iemand gewoon ontzettend ongemakkelijk met zes camera’s op zijn snufferd.

Of misschien gedraagt iemand zich inderdaad gewoon behoorlijk irritant.

Kan ook.

Maar zelfs dan hoef je iemand nog niet af te branden.

“Maar als je bekend bent, hoort dat erbij”

Die uitspraak vind ik fascinerend.

Want we gebruiken hem bijna als excuus voor ons eigen gedrag.

Alsof zichtbaarheid automatisch toestemming betekent.

Je kiest ervoor om op televisie te komen, dus moet je tegen haatreacties kunnen.

Je kiest ervoor om veel volgers te hebben, dus moet je kritiek accepteren.

Je kiest ervoor om iets persoonlijks te delen, dus mag iedereen daar ongezouten iets van vinden.

Maar waarom eigenlijk?

Als iemand op een podium gaat staan, geeft dat mij toch ook niet het recht om vanaf rij vier te schreeuwen dat ik haar een verschrikkelijk mens vind?

Waarom zou dat achter een scherm ineens wel normaal zijn?

De spotlight maakt iemand zichtbaar.

Niet vogelvrij.

Achter dat scherm zit nog steeds een mens

Dat vergeten we online soms razendsnel.

We reageren op een foto.

Een filmpje.

Een fragment.

Een naam op een scherm.

Maar degene die het leest, is geen account.

Het is een mens.

Met ouders. Kinderen. Collega’s. Vrienden. Onzekerheden. Een verleden. Gevoel.

En ja, ook met gedrag waar jij misschien helemaal niets mee hebt.

Je hoeft niet iedereen leuk te vinden.

Je hoeft niet alles goed te praten.

Je mag kritisch zijn.

Je mag gedrag benoemen.

Maar er zit een wereld van verschil tussen:

“Ik vond de manier waarop je tegen haar sprak behoorlijk respectloos.”

en:

“Jij bent echt een walgelijk mens.”

Het eerste gaat over gedrag.

Het tweede plakt een label op een compleet mens.

Misschien moeten we onszelf één vraag stellen

Ik geloof niet dat Nederland oordeelvrij wordt doordat we nooit meer iets van elkaar vinden.

Dat is niet realistisch.

Ik geloof wel dat het een stuk vriendelijker wordt als we iets vaker nadenken over wat we met onze oordelen doen.

Dus de volgende keer dat je B&B Vol Liefde kijkt en je vingers alweer richting de commentsectie bewegen, stel jezelf dan één simpele vraag:

Moet alles wat ik denk ook gezegd worden?

Soms is het antwoord ja.

Soms kan een kritische reactie prima.

En soms is het antwoord:

Nee joh.

Deze mag gewoon lekker op de bank blijven.

Scheelt weer een hoop ellende.

En je kunt rustig verder kijken naar B&B Vol Liefde.

Want oordelen over televisie vanaf je eigen bank?

Daar zijn we stiekem allemaal behoorlijk goed in. 😉