Ik krijg regelmatig de vraag:
“Joske, bedoel je niet oordeelloos in plaats van oordeelvrij?”
Nee.
En dat verschil is voor mij behoorlijk belangrijk.
Want oordeelloos en oordeelvrij klinken misschien alsof ze hetzelfde betekenen, maar ik gebruik ze heel bewust anders.
Oordeelloos betekent voor mij: geen oordeel hebben.
Oordeelvrij betekent voor mij: je hebt oordelen, maar je probeert bewust te kiezen wat je ermee doet.
En dat tweede lijkt mij een stuk haalbaarder.
Want als het doel is om nooit meer over iemand te oordelen, kunnen we volgens mij allemaal alvast stoppen.
Mislukt.
Waarschijnlijk vandaag al voor het ontbijt.
Oordelen doen we razendsnel
Ons brein is de hele dag bezig met informatie verwerken.
Wie komt daar binnen?
Kan ik deze persoon vertrouwen?
Vind ik iemand aardig?
Wat vind ik van die kleding?
Waarom reageert mijn collega zo kort?
En voor je het weet, ligt er al een conclusie.
Psychologisch onderzoek laat zien dat we spontaan conclusies over andere mensen trekken, soms zonder dat we ons daar bewust van zijn. Eerste indrukken ontstaan razendsnel.
Dat betekent dus ook dat het nogal een uitdaging is om tegen jezelf te zeggen:
“Vanaf vandaag oordeel ik nergens meer over.”
Succes. 😉
Daarom heb ik het liever over oordeelvrij.
Oordeelloos: het oordeel is er niet
Het woord oordeelloos betekent letterlijk: zonder oordeel.
Dat klinkt prachtig.
Maar voor mij legt het de lat op een plek waar ik zelf in ieder geval niet bij kan.
Want ik oordeel ook.
Natuurlijk.
Ik kan iemand ontmoeten en binnen een paar seconden denken:
Poeh, die is arrogant.
Of:
Die heeft wel een erg grote mond.
Of:
Jij vindt jezelf wel héél leuk, hè?
Niet trots op.
Wel menselijk.
Het interessante gebeurt voor mij pas ná die eerste gedachte.
Want klopt mijn oordeel eigenlijk?
Wat weet ik werkelijk van deze persoon?
Heb ik feiten of ben ik inmiddels zelf een complete Netflixserie aan het schrijven op basis van één blik?
Oordeelvrij betekent niet dat je geen oordeel hebt
En daar zit voor mij het belangrijkste verschil.
Oordeelvrij zijn betekent niet dat je hoofd leeg moet zijn van oordelen.
Het betekent dat je probeert te voorkomen dat je eerste oordeel meteen bepaalt hoe je naar iemand kijkt en hoe je diegene behandelt.
Je merkt je oordeel op.
En in plaats van:
Zij is ongeïnteresseerd.
kun je denken:
Ik merk dat ik haar ongeïnteresseerd vind overkomen. Maar ik weet eigenlijk niet waarom ze zo stil is.
Dat lijkt een klein verschil.
Maar het kan een gesprek compleet veranderen.
Want bij de eerste gedachte heb je de ander eigenlijk al ingedeeld.
Bij de tweede laat je ruimte over.
Ruimte voor nieuwsgierigheid.
Ruimte voor een vraag.
Ruimte voor een ander verhaal dan het verhaal dat jij zelf al had bedacht.
Van punt naar vraagteken
Misschien is dat wel de simpelste manier waarop ik oordeelvrij kan uitleggen.
Van een punt naar een vraagteken.
“Hij is lui.”
Punt.
Of:
“Ik vind dat hij weinig initiatief neemt. Hoe zou dat komen?”
Vraagteken.
“Zij is arrogant.”
Punt.
Of:
“Ze komt op mij afstandelijk over. Zou er iets spelen?”
Vraagteken.
“Mijn leidinggevende vertrouwt mij niet.”
Punt.
Of:
“Hij controleert mijn werk vaak. Ik vul in dat hij mij niet vertrouwt. Klopt dat eigenlijk?”
Vraagteken.
Je hoeft je eerste gedachte dus niet weg te drukken.
Je zet er alleen niet meteen je handtekening onder.
Oordeelvrij betekent ook niet dat alles maar goed is
Dit vind ik een belangrijke.
Oordeelvrij wordt soms verward met:
Dan mag je zeker nergens meer iets van vinden.
Jawel.
Absoluut.
Je mag gedrag vervelend vinden.
Je mag grenzen stellen.
Je mag iemand aanspreken.
Je mag zeggen dat iets niet oké is.
Je kunt zelfs besluiten dat je met iemand niet meer wilt samenwerken.
Oordeelvrij betekent niet dat je alles accepteert.
Voor mij betekent het vooral dat je probeert gedrag en mens uit elkaar te houden.
“Wat jij daar deed, vind ik niet oké.”
is iets anders dan:
“Jij bent een slecht mens.”
En je kunt proberen te begrijpen waar gedrag vandaan komt, zonder dat je dat gedrag daarmee goedpraat.
Begrijpen is niet hetzelfde als goedkeuren.
Waarom ik kies voor oordeelvrij
Ik geloof dus niet zo in een wereld waarin niemand meer oordeelt.
Daarvoor zijn we simpelweg te menselijk.
Ik geloof wél in een wereld waarin we ons bewuster worden van onze oordelen.
Waarin we iets vaker denken:
Wacht eens even. Weet ik dit eigenlijk wel?
Waarin we vragen stellen voordat we conclusies trekken.
Waarin we niet ieder label dat in ons hoofd verschijnt meteen op iemands voorhoofd plakken.
En waarin we beseffen:
Gedrag komt altijd ergens vandaan.
Dat betekent niet dat alles goed is.
Het betekent dat er vaak meer te ontdekken valt dan wat je op het eerste gezicht ziet.
Dus: oordeelloos of oordeelvrij?
Voor mij is het verschil simpel:
Oordeelloos: ik heb geen oordeel.
Oordeelvrij: ik merk mijn oordeel op, onderzoek het en probeer te voorkomen dat het mijn gedrag naar de ander bepaalt.
Dat laatste lukt mij echt niet altijd.
Gelukkig maar.
Anders zou ik inmiddels waarschijnlijk ergens op een berg zitten, volledig verlicht naar een boom te staren.
Niks voor mij.
Ik blijf liever gewoon oefenen.
Want misschien begint een vriendelijkere wereld niet bij geen oordeel hebben.
Maar bij iets vaker twijfelen aan het oordeel dat je al had.